Historia naszego kościoła idzie w parze z historią pobliskiego szpitala, znanego jako szpital San Giovanni di Dio. Został on założony w 1183 roku przez kanclerza Królestwa Matteo D’Aiello, który otrzymał od syna Nicola kościół zwany San Giovanni w Busandola (obok rzeki Fusandola) aby wybudować szpital dla ubogich mieszkańców. W 1309 roku szpital został nazwany Hospirale S.Iohannis de Jerusalem.
Lokalizacja została wybrana za względu na bliskość wody, potrzebnej dla pacjentów i pobliskiego kościoła Annunziata, który zapewniał opiekę medyczną i duchową chorym, współpracując z Zakonem Szpitalnym San Giovanni, swanym jako Kawalerowie di Rodi, a następnie Kawalerowie di Malta, którzy zarządzali zakonem.
Pierwsza wzmianka o nazwie „Annunziata (Zwiastowiana)” pochodzi z 1372 roku i jest w testamencie którym wspomniano o „hospitalarius Sanctae Mariae Adnunciatae”, nie dotyczyła ona jednak obecnego budynku, ale starego kościoła, który prawdopodobnie znajduje się obecnie w budynku dawny koszar, dziś Wydział Cudzoziemców Policij. Nowy kościół został zbudowany pod koniec 400 roku z inicjatywy i pod patronatem od Universitas i dzięki darowiznow od królowej Margherita di Durazzo, od matki króla Napoli Ladislao.Fundusze przeznaczono na budowę zakristii ogrodu i drogi która umożliwiała dostęp do szpitala i opieki nad pacjentami oraz sierotami w przytułku, znajdującym się w szpitalu. Opieka ta trwała do 1614 roku, później szpitalem zarządzał Zakon San Giovanni di Dio.
Jak już wspomniano, Universitas Salernitana spawowała patronat nad kościołem który w 500 roku stał się „ricettizio”, rodzajem instytucji pod patronatem gminy. Po przybyciu zakonników Fatebenefratelli, kapłani z Annunziata nadal odprawiali mszę, pocieszali chorych, udzielali sakramentow namaszczenie chorych oraz chrztu sierot.
W drugiej połowie XVIII wieku wprawadzono nazwę „Annunziata Maggiore(Zwiastowiana Większego)” aby odróżnić je od Zwiastowania Mniejszego przy Konserwatorium, nazywana „Annunziatella”. W 1807 roku burmistrz miasta przypomniał w notyfikacji, że kościół jest pod patronatem miasta, nadal związany z działalnością szpitala. W 1854 roku biskup Marino Paglia przeniosł tu parafię św. Trofimena.
Jak to miało miejsce w przypadku wielu zabytków Salerno, również czternastowieczny kościół znajdował się na poziomie niższym o co najmniej 2-3 metry. Wynika to z ukształtowania terenu miasta, które często było nawiedzane przez powodzie, pożary i trzęsienia ziemi, powodując zniszczenia i nadbudowę nowych konstrukcji na ruinach starych. Podobny los spotkał miendzy innymy kościół św. Pietro a Corte, św. Andrea, św. Maria de Lama, św. Giorgo, kościół Del Crocifisso.
Pierwotny układ kościoła znajduje się pod obecnym poziomem. Archeologiczne wykopaliska wykazały, że pierwotny kościół był zbudowany z ubogich materiałów, ponieważ wszystkie zasoby przeznaczano na potrzeby szpitala. Znaleziono ślady fresków imitujących marmur oraz ołtarz umieszczony na podwyższeniu względem nawy. Obok niego, podkreślając związek z misją szpitala, odkryto ossuarium i gotycką płytę z inskrypcją: Hoc sepulcrum est pauperum.
Nie wiemy dokładnie, kiedy kościół został zbudowany na obecnym poziomie; pewne jest natomiast, że w akcie notarialnym z 1636 roku wspomina się o jego odbudowie po wielkiej powodzi. W ciągu wieków przeprowadzono wiele ważnych prac, ale to właśnie te z XVIII wieku nadały budowli obecny wygląd. Był to okres, w którym wiele kościołów w Salerno wzbogaciło się o cenne dzieła sztuki, ważne interwencje architektoniczne i bogate dekoracje. Wszystko to było zasługą znanych neapolitańskich architektów, rzeźbiarzy i sztukatorów.Powodem tego artystycznego ożywienia była zapewne ich obecność w mieście, sprowadzonych przez Curia Salernitana, aby uratować Duomo di San Matteo, które po strasznym trzęsieniu ziemi pod koniec XVII wieku groziło zawaleniem. Skorzystano z tej okazji, zlecając im także inne wspaniałe dzieła, które do dziś możemy podziwiać w miejskich zabytkach, takie jak schody Convento di San Giorgio czy bogato zdobione ołtarze kościołów SS. Salvatore i San Pietro in Vinculis.Także kościół Annunziata skorzystał z obecności tych mistrzów. Słynnemu architektowi Ferdinando Sanfelice powierzono budowę pięknej dzwonnicy, a licznemu zespołowi rzeźbiarzy i snycerzy wykonanie bogatego wystroju dekoracyjnego, który podziwiamy do dziś.
Kampania La campagna dekoracyjna trwała przez niemal cały XVIII wiek, rozpoczynając się od bogatych sztukaterii wykonanych przez mistrzów Benedetto Iovane i Francesco Benedetto Santullo. Niestety, sztukaterie te nie zachowały się do naszych czasów z powodu licznych katastrof, które dotknęły budynek. Najtragiczniejsze wydarzenie miało miejsce w 1954 roku, gdy podczas powodzi kościół został zalany rzeką błota, gruzu, samochodów i ciał, sięgającą wysokości dwóch metrów. Odbudowa kościoła trwała trzy lata i obejmowała wykonanie nowych tynków, sztukaterii, posadzki oraz innych elementów. W 1712 roku stworzono bogatą, drewnianą zakrystię według projektu słynnego Domenico Vinaccia, zrealizowaną przez neapolitańskiego mistrza Francesco Saviotto. Cztery lata później, w 1716 roku, zlecono wykonanie ołtarza głównego Matteo Bottigliero oraz Filippo i Giovanni Ragozzino. Prace nad tym dziełem trwały przez większą część XVIII wieku. W 1723 roku ołtarz był prawie ukończony, z wyjątkiem dwóch aniołów podtrzymujących świeczniki, które zostały umieszczone na miejscu w 1727 roku.Ciekawym aspektem długiego procesu twórczego było jego ścisłe powiązanie z lokalną społecznością. Mieszkańcy miasta byli często zapraszani do wyrażania opinii na temat podejmowanych decyzji i rozwiązywania wątpliwości, co spotykało się z dużym zainteresowaniem i zaangażowaniem. Tak wielka była troska o piękny ołtarz, że w 1751 roku zamówiono specjalne paramenty liturgiczne oraz zasłony na drzwi boczne ołtarza, które miały harmonizować z jego kolorystyką i wzorami.
W 1772 roku uznano za stosowne uczynić absydę jeszcze bardziej okazałą. W związku z tym zarządcy kościoła zlecili neapolitańskim mistrzom marmuru, Giuseppe di Bernardo i Antonio Pelliccia, wykonanie wielkiej marmurowej ramy otaczającej scenę Zwiastowania.
W 1745 roku Francesco Ragozzino wykonał marmurową fasadę zewnętrzną, wzbogaconą płaskorzeźbą przedstawiającą scenę Zwiastowania oraz dużymi niszami, w których znajdowały się dwie rzeźby symbolizujące Pokorę i Dziewictwo. Posągi te zostały usunięte w 1918 roku i umieszczone po bokach dużej marmurowej konfesji na głównym ołtarzu.
Również w XVIII wieku wykonano ołtarze w transepcie.
Zasób dzieł sztuki znajdujących się wewnątrz kościoła obejmuje liczne obrazy i rzeźby, które pochodzą z okresu od XVIII do XX wieku.
Szczególne zainteresowanie budzi obraz przedstawiający „Chrzest Chrystusa”, umieszczony w pierwszej kaplicy po lewej stronie od wejścia. Dzieło to, powstałe w XVIII wieku, przypisuje się malarzowi z kręgu Luca Giordano lub Bardellino. Na prawej ścianie, niemal naprzeciw Chrztu, znajduje się obraz przedstawiający św. Ignacego Loyolę, datowany na przełom XVIII i XIX wieku. W kaplicy po prawej stronie znajduje się figura manekina przedstawiająca św. Trofimenę, pochodząca z pobliskiego kościoła w dzielnicy Fornelle, dedykowanego tej świętej. Prawdopodobnie została przeniesiona tutaj w 1853 roku, kiedy parafia została przeniesiona do Annunziaty z powodu złego stanu technicznego pierwotnego budynku, który przez wiele lat pozostawał zamknięty. W trzeciej kaplicy po prawej stronie przechowywany jest obraz przedstawiający św. Józefa z Dzieciątkiem, wykonany przez naśladowcę malarzy, którzy uczynili XVII-wieczne malarstwo neapolitańskie jednym z najświetniejszych okresów w historii sztuki włoskiej. Pozostałe kaplice zdobią XIX-wieczne figury dewocyjne.
W 1856 roku Decurionato zleciło malarzowi Luigiemu Montesano wykonanie obrazu przedstawiającego św. Błażeja. W zleceniu wspomniano również obraz ze św. Franciszkiem z Paoli, który Montesano miał namalować kilka lat wcześniej. Zamówienie to stanowiło część ważnych prac renowacyjnych, które trwały aż 14 lat. W ich trakcie, między innymi, wymieniono posadzkę, zastępując tę wykonaną w XVIII wieku przez Francesca Ragozzino. Po zakończeniu tych prac zakupiono także piękne neogotyckie organy, datowane na rok 1880.
W 1913 roku malarz z Salerno, Pasquale Avallone, wykonał tondo z prorokami, które zdobiły ściany nad nawą, oraz obrazy przedstawiające Świętych Piotra i Pawła, umieszczone po obu stronach głównego ołtarza. Jego ojciec, Giuseppe Avallone, stworzył natomiast stacje Drogi Krzyżowej oraz mały obraz Matki Bożej z Pompei.
edytowane przez Emilia Alfinito
[Tłumaczenie Chiara Mastrogiovanni]
Bibliography:
Passeggiate Salernitane 2, a cura di Emilia Alfinito, Anna De Martino, Maria Pasca, Salerno,1990, pagg.34-38
L. Avino, Marmi colorati per l’altare maggiore dell’Annunziata di Salerno (1716-1774), Bracigliano (SA), 1993
Il Centro storico di Salerno, Chiese, Conventi…., a cura di Maria Pasca, Viterbo, 2000, pagg.13-20
Salerno Sacra, Ricerche storiche, II edizione riveduta ed integrata, a cura di Vincenzo De Simone, Giuseppe Rescigno, Francesco Manzione, Donato De Mattia, Lancusi, 2001, pagg. 107-109
Chiesa della SS. Annunziata Maggiore, a cura di Maria Antonietta Iannelli, Benedetta Spadacenta, Salerno 2014